www.payamewatan.com
     
 

کاندیدای اکادمیسین سیستانی

 

به یاد شاد روان محمدانور نومیالی کندهاری

مرحوم کاندیدای اکادمیسین
 محمدانور نومیالی

از شما ر دوچشم یک تن کم
وز شمار خرد هزاران بیش

   با تاسف فراوان از طریق سایت های انترنتی مطلع  گردیدیم که اخیراً دانشمند ومحقق نامدار افغانستان کاندیدای اکادمیسین محمدانور نومیالی در کشور دانمارک براثر بیماری شکر وقلب به سن ٨٠ سالگی چشم از جهان پوشید. انا لله وانا الیه راجعون.

   محمدانور نومیالی از دانشمندان ونویسندگان ومترجمان قوی دست در زبان پشتو وفارسی بود. و در دورۀ حیات پر بارش آثار ذیقمیتی تألیف ویا ترجمه کرده است.کتاب های "مسئلۀ ملی" و"میتودولوژوی تاریخ"(ترجمه)  و"نژادهای افغانستان" (ترجمه) وچند تای دیگراز کارهای بسیاربا اهمیتی است که توسط مرحوم نومیالی در اکادمی علوم افغانستان ترجمه وبه چاپ رسیده است. علاوه براین مرحوم نومیالی نوشته ها ومقالات علمی ومتودیک دیگری  نیز نگاشته واز او در مجله های معتبر کابل چون اریانا وکابل  ونیز در سایتهای تول افغان، دعوت نت، وبینوا وغیره به چاپ رسیده است.

   مرحوم نومیالی با آنکه تحصیل سیستمانیک نداشت ، اما براثر پشت کار وعلاقۀ شدید به دانش های علوم اجتماعی خود را به سطح یکی از متخصصین دانش درعرصۀ فلسفۀ مارکسیزم وفلسفۀ اسلام رسانید و از این زاویه مسایل را بخوبی واستادی تحلیل وتجزیه میکرد وچنان برموضوع مورد بحث صحبت مینمود که تحصیل یافته گان ودرس خواندگان ما در برابرش مات ومبهوت میماندند.

   مرحوم نومیالی در آموختن زبان های معتبر از جمله انگلیسی ، عربی، روسی وفارسی توانائی واستعداد فوق العاده ای داشت. او عمرش را به مطالعه ونوشتن وتحقیق وترجمه سپری نمود ودر اکادمی علوم افغانستان دربخش فلسفه محققان زیادی را رهنمایی میکرد.او در اواخر سال١٩٩٠در یک بورس ده ماهۀ اکادمی علوم اتحادشوری به ماسکورفت ودرحالی که سنش نزدیک به ٦۵سال رسیده بود توانست زبان روسی را در ظرف ده ما بیاموزد. مگر او نتوانست دوباره به افغانستان برگردد، زیرا که جنگ های قدرت نمائی تنظیمهای جهادی درکابل زن وخانواده او را نابود کرده بودند. پس بناچار مدتی در مسکو باقی ماند وبا یگانه دخترش که در رشتۀ طبابت در پطرزبورگ درس خوانده بودزندگی میکرد ودر اخر دهه ٩٠ قرن بیستم به کمک مالی دامادش که شخصیت تحصیل کرده  وبادرایت وطبیب  بود ، به کشور دانمارک مهاجرت کرد واقامت گرفت. دراینجا نیز زبان دانمارکی را با وجود تکلیف کم بینائی آموخت ودر جلسات فرهنگیان دانمارک وسویدن اشتراک میکرد. مرحوم نومیالی شخصیت مؤقر وبا تمکین وصاحب عزت نفس ومرد کم توقعی بود وهر گز از راستی وراست گوئی در هر موقع وهرموضعی که می بودعدول نمیکرد. او تعصب زبانی ونژادی را نمی شناخت وتلاش برای کسب دانش را می ستود وبرایش هرکه با دانش تر بود عزیز تر بود.او از درورئی و دو رنگی وچاپلوسی نفرت داشت.

   شاد روان نومیالی که خود زمانی ملائی میکرده، وبه اخلاق و کرکتر ملاها وملائی  بیشتر از همه آشنائی داشت، میگفت: بسیاری از ملا های ما عالم نیستند، مگر خود را عالم و متشرع وانمود میکنند. اینگروه عالم نما ، دین را وسیله ای برای امتیاز طلبی خود مورد معامله قرار میدهند وآرزو دارند که مردم تا ابد همچنان بیسواد باشند تابه گفتۀ آنها بدون چون وچرا عمل کنند. مرحوم نومیالی، وجود ملاهای بیسواد وکم سواد را بزرگترین عامل بی سوادی وخرافه پسندی مردم میدانست.او علاوه میکرد که کاش  متون دینی ومذهبی ما مثل قرآن واحادیث نبوی اززبان عربی به زبان خود مردم ترجمه ومورد تعلیم وتدریس قرارداده میشد تا مردم از دست ملاها  نجات می یافتند.  ونیز خود میدانستند که در کلام خدا وپیامبرش چه پیامی نهفته است؟  مردم چرا عبادت میکنند ودر عبادت چه چیزی گفته  و از خدا چه چیزی خواسته میشود؟

   زنده یادنومیالی با آنکه در دامن مدرسه های ملائی پرورش یافته بود، اما دارای اطلاعات وسیع از علوم اجتماعی معاصر بود ونیز صاحب  استدلال ومنطق قوی و زبان فصیح وبدون تکلف وافق نظر وسیع بود و با خواست زمان وتقاضای عصر همآهنگ عمل میکرد. به همین دلیل  کوچکترین دخترش(مرغلره) را که میخواست درس بخواند، برای فراگیری تحصیلات عالی تربه پطرزبورگ( لنین گراد) فرستاد واوهم  دکتورای خود را در رشتۀ طبابت از یونورستی پطرز بورگ گرفت و همدرانجا با یکی از همصنفی های افغانش ازدواج نمود، بدون آنکه از طرف پدر با مخالفتی روبرو گردد. مرحوم نومیالی میگفت: تعصب از جهالت برمیخیزد واگر مردم ما از دانش کافی برخوردارشوند، از تعصب دست برمیدارند.

   این مرد سرد وگرم روزگار دیده وسخت پر حوصله وصبور، درسالهای هجرت از ناحیه چشم ومرض شکر دچار تکلیف بود،معهذا در لحظاتی که بیکار می بود، به گفتن شعر می پرداخت وهروقت با او تلفنی صحبت میکردم چند تا از اشعاربسیار طنز آمیز وخنده دارخود را برایم میخواند. وقتی اشعار او را می شنویدی، ممکن نبود جلو خندۀ خود را گرفته میتوانستی . او ژانر جدیدی از هنر شعر گوئی را به میان آورد که آن را "تخنونی"( غلغلک) می نامید و منظورش ازاین ژانر ادبی بازکردن دریچه ای  بروی شاعران جوان وشاعران طنز گوی پشتو بود. درزیر به یک نمونه از اینگونه شعرهای او توجه میکنیم:

 

د غلامی ویاړلی شجره
 

غلام رضا آغا زاده یم

جد مې دی غلام دستګیر

پښت تر پښته غلامزي یو

له امیره تر فقیر

***

دغلام جان ماما زامن مې

غلام قادر او غلام سرور

کشرې په ژبه پوه دی

مشرې یې لږ څه خر

***

زموږ له خپله څه نه وزي

هم پر سد هم لیویي

په دی شرط چې نوم یې وي

یا غلام رسول یا غلام نبي

***

د اکا څلور زامن مې

غلام فاروق غلام مصطفی

د دریم غلام حبیب دی

څلورم غلام مجتبی

***

زورور مسخره چیان دي

غلام حیدر و غلام عمر

آ زموږ غلام بایزید خر

تر هر چا دی معتبر

***

غلام حسن یو توربور دی

غلام حسن مې بل توربور

هغه یو په بڼه سپین دی

او دا بل له رنګه سور

***

غلام مامد چې مې اکا دی

ښه شناخته د غلام مایدین

غلام علی او غلام صدیق یې

خره زامن دي په یقین

***

د غلام غوث قصه به څه کړم

ورپسې بیا غلام عثمان

ږیره ور غلام رباني

تر غلام یحیی راباندې ګران

***

لا مو چیرې دي لیدلي

زما عزیز غلام جیلانی

د ورقو په ټیکه کې

هغه نلري ثاني

***

غلام احمد که غلام اسحاق دی

لري غټې کارخانې

د غلام شاه نږدې رفیق دی

غلام صفدر د توپخانې

***

غلام رحمن مو ښه شاعر و

چا باور نه په کاوه

خو یو ځای چې به مامور سو

ځان یې ډیر ښه مړاوه

***

د خاله مینځې زامن

چې سره اچوو سلام

اوه پښته سر پر سر

هر یو غلام ابن الغلام

***

کارنامې دغلام عباس

له یاده نه باسو بیخي

له بلا څخه دی هیر سي

ربڼوکې غلام سخي

***

غلام ایشان دی رالوی سوی

په ښه ناز ؤ په نعمت

ځای تې نسي دسیدای

غلام مرتضی یا غلام حضرت

***

موږ به هغه څوک بللای

سخت ظالم او مستبد

تې په زور پر موږ تپلای

غلام نقشبند غلام مجدد

***

څوک مو نسي بیلولای

نه په خیل او نه په زی

د غلام اکا له خټې

یو له ذاته غلامزی

***

باید سي په غلامۍ کې

موږ ته هر څوک سلامي

په عبدل کې مو پوشلي

د پیړیو غلامي

***

سره واوښتې معناوی

غلامي سوه حریت

خپلواکۍ یا استقلال دی

د ورمیږ طوق لعنت

***

څوک مو ملک آریانا بولي

څوک یې بولي خراسان

تاریخي دا غلامان دي

په نامه افغانستان

   در پایان درگذشت این مرد فاضل و خوش برخورد و فقیر مشرب و بی ریا و واقعیت نگرو واقیت نگار را به بازماندگان آن مرحومی و دوستان وعلاقمندان وی تسلیت گفته، روان او را شاد و یاد او راگرامی میخواهم.  

پایان ۲۰۰۶/۱۰/۸سویدن

 

>> بازگشت به صفحۀ اصلی <<